خوانش ژیراری قضاوت سلیمان و نقاشی‌های آن با تأکید بر نقش قربانی

رهپویه هنر/هنرهای تجسمی دوره جدید* شماره *5زمستان1398 بهمن نامور مطلق، *1لیال عیسی وند 1د انشیار د انشگاه شهید بهشتی 2د انش آموخته د کترای علوم سیاسی، د انشگاه آزاد واحد تهران مرکزی (تاریخ د ریافت مقاله،98/12/12: تاریخ پذیرش نهایی)99/2/1: چکید ه جایگشت روایت‌های د ینی از کالم به تصویر و خوانش آنها یکی از موضوعات رایج د ر عرصه نقد هنر و نقاشی محسوب می شود. برخی از فرهنگ‌های شمایل‌گرا بیش از سایر فرهنگ‌ها به ترجمه کالم به تصویر پرد اخته‌اند. به همین د لیل هنرمند ان مسیحی د ر این خصوص از سابقه‌ای طوالنی و تنوعی قابل توجه برخورد ارند.

قضاوت سلیمان یکی از روایت‌های کوتاه اما بسیار جذابی است که هنرمند ان برجسته بسیاری به خصوص نقاشان به آن توجه نمود ه و برخی از زیباترین آثار نقاشی مسیحی را به خود اختصاص د اد ه‌اند. این روایت از قابلیت‌های ویژه‌ای برای تصویرپرد ازی و نقاشی برخورد ار است. به عبارت د یگر عالوه بر پند و اند رزی که د ر این گونه پاره روایت‌ها وجود د ارد، از نظر قابلیت تصویری سازی هم به خصوص برای هنر نقاشی بسیار مناسب است. مقاله حاضر قصد د ارد برخی از برجسته ترین نقاشی‌های یاد شد ه با مضمون قضاوت سلیمان را با نظریه «میل تقلید ی» که انسان‌شناس و فیلسوف معاصر رنه ژیرار طرح کرد ه است مورد مطالعه قرار د هد.

این نظریه به تقلید ی بود ن میل و چگونگی شکل‌گیری خشونت و نقش قربانی د ر حل آن می پرد ازد «. میل تقلید ی» یکی از نظریه های ارجاعی برای بسیاری از تحلیل‌های روایت‌ها و رقابت‌های مذهبی -اسطوره ای و سیاسی -اجتماعی محسوب می گرد د. ژیرار خود به تفسیر روایت اشاره د ارد اما هیچگاه به نقد نقاشی‌های این روایت با نظریه خود نپرد اخته است. واژگان کلید ی قربانی، نقاشی، رنه ژیرار، قضاوت سلیمان، نظریه میل تقلید ی * نویسند ه مسئول، تلفن ثابت 02166403283:؛ پُ ست الکترونیکbnmotlagh@yahoo. fr: مقد مه رنه ژیرار 1یکی از برجسته ترین متفکران معاصر محسوب می گرد د که د ر عرصه های گوناگون انسان شناسی، فلسفه، روانشناسی و اد بیات آثار قابل توجه ای از خود به جای گذارد ه است.

اما نظریه میل تقلید ی 2وی شهرت جهانی د ارد و مباحث زیاد ی را نزد محققان موجب شد ه است. د ر واقع، به د نبال تبیین خشونت روزافزون د ر جامعه بشری بود که این نظریه را ارائه د اد. د ر میل تقلید ی به نحوه شکل گیری میل و سپس موضوع رقابت و خشونت نزد افراد و جوامع می پرد ازد. او د ر تحلیل خشونت فراگیر د وره معاصر به طرف خاستگاه و چگونگی تشد ید آن بود که به سوی نظریه تقلید کشید ه شد. چنانچه مالحظه خواهد شد نظریه ژیرار هم د ر مورد میل و هم د ر مورد خشونت و قربانی از اصالت ویژه ای برخورد ارست. این مقاله قصد د ارد به معرفی و بررسی نظریه ژیرار پرد اخته و از آن برای نقد نقاشی های«قضاوت سلیمان» استفاد ه نماید.

قضاوت سلیمان یکی از روایت های جذاب برای هنرمند ان به خصوص نقاشان د ر د وره های گوناگون محسوب می گرد د چنانچه صد ها بلکه هزاران اثر از این روایت کوتاه توسط هنرمند ان بزرگ اروپایی خلق شد ه است. می توان گفت که این روایت از روایت های مقد سی است که بیشترین جایگشت هنری را تجربه کرد ه است. هنرمند ان بزرگی مانند رافائل، ژیورژیون، نیکال پوسن و گاسپر د و کریه هر یک کوشید ه اند با د ریافتی که از د استان د اشته اند آن را به تصویر بکشانند و همین تفاوت ها هر چند اند ک د ر د ریافت از این روایت مینیمال برای نوشتار حاضر بسیار جائز اهمیت است.

بررسی این پیکره مطالعات بوسیله نقد ژیراری می تواند هم برای شناخت یکی از رویکرد ها و تفاسیر انسان شناختی و فلسفی مفید باشد و هم این رویکرد می تواند جنبه هایی از این نقاشی ها که شاید کم تر مورد توجه قرار گرفته اند را رمزگشایی نماید. از آنجایی که نظریه ارائه شد ه توسط این انسان شناس و فیلسوف به طور ویژه به مسأله قربانی مربوط می شود او کوشید ه است تا با نگرش خویش به رمزگشایی از د استان بپرد ازد. با این حال مناسب است یاد آوری شود که خود ژیرار هیچگاه از رویکرد ی که ارایه کرد ه، د ر حوزه نقد نقاشی استفاد ه نبرد ه است.

نظریه میل تقلید ی این گزاره پد ید ارشناختی که «میل ایجاد نمی شود مگر نسبت به چیزی» بیانگر آنست که د ست کم د و عنصر برای میل الزمست. سوژه میل د ار و ابژه میل برانگیز. اما پرسشی بنیاد ین نیز د ر خصوص منشاء میل مطرح است: میل چگونه شکل می گیرد؟ و یا خاستگاه میل کجاست یا چیست؟ اغلب نظریه ها به خصوص نظریه های روانشناسی میل را امری د رونی و روانی د انسته اند. آنها براساس نیاز د رونی و مطابقت پاسخ بیرونی به آن نیاز را منشاء شکل گیری میل پند اشته اند. بد ین ترتیب میل امری د رونی و اصیل تصور شد ه است که رابطه ای بی واسطه و مستقیم با ابژه خویش برقرار می کند.

رنه ژیرار نظری متفاوت د ارد و د ر این خصوص آراء و آثار متعد د و د ر عین حال بحث برانگیزی نوشته است. وی بر این باورست که میل نیز امری تقلید ی است و بر همین اساس نظریه تقلید ی یا میل تقلید ی را ارائه د اد ه که با عناوین د یگری مانند میل اکتسابی 3و تقلید تخصیصی 4نیز مطرح شد ه است. ژیرار می گوید «: میل به طور اساسی تقلید ی است، بر پایه میل الگو تکرار می شود: او همان ابژه را که الگو انتخاب کرد ه انتخاب می کند»(.)Jauvion: 47او به نقد آراء افالطون و فروید پرد اخته و می نویسد «: آن چیزی که نزد فروید همچنین نزد افالطون کمبود ش د ید ه می شود د رک تقلید به مثابه خود میل است و به مثابه «ناخود آگاه» واقعی»(Girard 1978:.)382ژیرار بر این باور است که نظریه های میل مستقیم و بی واسطه بسیار ساد ه انگارانه و فریبند ه هستند.

بد ون یک واسطه، میل سوژه به طور خود خواسته ابژه ای را نمی جوید تا بر روی آن متمرکز گرد د. همچنین ابژه نیز نمی تواند میل را تحریک کند (Bourdin, .)2016: 36بنابراین نظریه میل تقلید ی بر این باور استوار شد ه است که هیچگاه میل به خود ی خود شکل نمی گیرد بلکه همواره یک واسطه یا الگو موجب توجه سوژه به ابژه می گرد د. د ر نتیجه بر خالف اغلب نظریه ها د ر این نظریه میل امری غیرمستقیم و با واسطه پند اشته می شود. ژیرار د ر جستجوی هند سه میل به مثلث سوژه، واسطه و ابژه می رسد که هر یک یکی از زاویه های این مثلث را شکل می د هند.

نظر ژیراری د ر مورد سوژه از این لحاظ به نظر سارتری شبیه است که هر د و به فقد ان د ر سوژه و کوشش برای رفع این فقد ان اعتقاد د ارند. د ر نظریه تقلید رفع این فقد ان براساس تقلید سوژه از یک الگو امکان پذیر است. تقلید سوژه از الگو-واسطه موجب می گرد د تا سوژه شبیه به الگوی خود ش گرد د و به آن نزد یک و نزد یک تر شود و همین نزد یکی با توجه به اینکه شی یا شخص مطلوب(ابژه) د ر اغلب موارد ناد ر یا یکتا است میان سوژه و الگو رقابت و خشونت را ایجاد می کند. خشونت نیز د ر هنگام تشد ید به بحران می انجامد و یکی از اقتصاد ی ترین یعنی کم هزینه ترین شکل خروج برای جامعه توسل به قربانی است.

خشونت تقلید ی ژیرار را به عنوان نظریه پرد از برجسته خشونت می شناسند زیرا موضوع اصلی مطالعه وی خشونت است و د قیقا به د نبال همین مطالعه بود که به سوی نظریه تقلید سوق پید ا کرد. از نظر وی خشونت که به مرور زمان به ویژه د ر نیم قرن اخیر تشد ید شد ه است بر پایه فرایند ی خاص شکل می گیرد که نظریه تقلید می کوشد تا آن را تبیین نماید. به نظر این فیلسوف و انسان شناسی خشونت نیز امری تقلید ی است که د ر یک فرایند نزد افراد شکل می گیرد و مکانیسم مخصوص به خود را نیز د ارد. برای توصیف چگونگی شکل گیری خشونت و سپس راه های ممکن برای خروج از چرخه خشونت نزد ژیرار ما فرایند ارائه شد ه از سوی وی را به پنج د سته و مرحله تقسیم نمود ه و به شرح زیر معرفی می نماییم:

نخست: تقلید. سوژگانی با احساس فقد ان همزاد است و به همین د لیل زمینه های میل فراهم می باشد. اما براساس نظر ژیرار این احساس هنگامی محقق می شود و به میل تبد یل می گرد د که سوژه متوجه میل یک الگو به یک ابژه گرد د. به بیان د یگر احساس فقد ان سوژه را به سمت جستجوی راه حلی برای رفع آن سوق می د هد و د ر این زمان وی مستعد پذیرش الگو خواهد بود. بد ین ترتیب این فرض د ر او ایجاد می شود که الگو د ر حال رفع فقد ان به وسیله ابژه مورد نظر است. لذا ناخود آگاه او نیز به سوی ابژه میل پید ا می کند و به سوژه مقلد میل د ار تبد یل می شود.

د ر این فرایند هند سه میل نخستین صورت را به خود می گیرد. سوژه -مقلد، واسطه -الگو و ابژه. د ر این مرحله مقلد هم میل و هم ابژه را از الگوی خویش تقلید می کند. د و: از تقلید به رقابت. به د نبال تقلید از الگو، سوژه از خود بیگانه می شود و شبیه الگوی خود می گرد د. او نه تنها میل و ابژه را تقلید کرد ه است بلکه روش میل ورزید ن را نیز تقلید می کند. د ر این مرحله د گرد یسی های عمیق اتفاق می افتد زیرا سوژه از ساحت مقلد به ساحت رقیب د گرگون شد ه همانطوریکه الگو نیز از جایگاه الگویی خود به رقیب تقلیل یافته است.

حال اگر این د و رقیب هر چه به هم نزد یک تر باشند یا نزد یک تر شوند رقابت نیز فشرد ه تر می گرد د. به عبارت د یگر د و شخصیت هر آن به هم نزد یک تر می شوند و باالخره د ر روبه روی هم قرار می گیرند. د ر این مرحله الگو نیز متوجه سوژه بیشتر مقلد که د یگر به رقیب تبد یل شد ه است می شود. بر همین اساس روابط متقابل و د وسویه رقابتی موجب می شود تا هر د و د چار د گرد یسی شوند و هیچکد ام آنهایی نباشند که پیشتر بود ند. البته باید یاد آوری کرد که به طور کلی از د ید این نظریه پرد از رقابت به امری ضروری تبد یل شد ه است«:

رقابت غیرقابل تحمل است اما غیاب رقابت نیز مراتب بیشتر غیرقابل تحمل است»(.)Girard, 1978: 384بنابراین نظریه انسان موجود ی رقابتی است و ابژه ای که با رقابت به چنگ آورد ه باشد برایش د لنشین ترست. سه: از رقابت به خشونت. د و رقیب وارد رقابتی فشرد ه و نفس گیر می شوند و هر چه رقابت پیش می رود فشرد ه تر می شود. ژیرار د ر مورد رابطه میان رقابت و خشونت می نویسد‌«: خاستگاه اصلی خشونت میان افرد انسانی تقلید رقابتی است»(.)Palaver: 33به همین د لیل رقابت د ر بسیاری از مواقع به طرف خشونت سوق پید ا می کند. د ر این فرایند به مرور و د ر یک روابط تنشزای فزایند ه هر آن بر خشونت افزود ه می گرد د.

خشونت یعنی اعمال زور و اغلب همراه با رفتارهای خشن و مخرب است. خشونت رفتار تهاجمی د ارد که می تواند کالمی یا فیزیکی باشد. همچنین خشونت را افراط د ر نیروی فیزیکی نیز قلمد اد کرد ه اند. د ر تمایز این د و باید گفت که د ر رقابت طرفین می کوشند تا از یک د یگر سبقت بگیرند اما د ر خشونت می کوشند تا مانع یکد یگر شوند. رابطه د ر کنار هم به سوی ابژه به د ر مقابل هم تبد یل می گرد د. خشونت به منظور مطیع کرد ن د یگری به کار گرفته می شود. به طور معمول و غریزی پاسخ خشونت نیز خشونت است و به عبارت د یگر خشونت هم د چار تقلید و تشد ید ی مضاعف می گرد د تا به وضعیت بحرانی برسد.

چهار: وضعیت بحرانی. هنگامی که خشونت به اوج خود می رسد یعنی به آستانه از بین رفتن همه طرفین وضعیت وارد مرحله بحرانی شد ه است. بحرانی از این جهت که د یگر همه از حل مسأله آن عاجز و د رماند ه شد ه اند. بیم آن می رود که کل جامعه یا همه طرف ها از بین بروند. ژیرار این وضعیت را با استفاد ه از عبارت هابز تشریح می کند «: همه علیه همه». به عبارت خود ژیرار «جامعه قربانی جو یا قربانی خواه». وضعیت بحرانی یعنی وضعیت آشوبناک که د ر آن نظم به هم خورد ه است و د یگر قواعد و هنجارها مورد توجه و احترام قرار نمی گیرند.

تبد یل شد ن کیهان اجتماعی به آشوب(کیاس) اجتماعی صورت گرفته است. حال این اجتماع می تواند یک گروه کوچک مانند خانواد ه باشد یا یک جامعه بزرگ. همانطوری که گفته شد وضعیت بحرانی وضعیت د رماند گی طرفین برای حل مسأله است. پنج: قربانی. تنها راه پرهیز از تالشی اجتماع قربانی است. قربانی کرد ن و قربانی د اد ن معجزه ای د ر شرایطی محسوب می شود که همه عاجز و د رماند ه اند. اگر شرایط گوناگون مهیا باشد، قربانی می تواند جامعه را از وضعیت بحران یعنی«همه برابر همه» به وضعیت «همه برابر یکی» یعنی «همه علیه سپر بال» تبد یل کند.

به عبارت د یگر، از تخاصم جمعی به توافق جمعی برساند. د ر این صورت است که جامعه از اضمحالل و ویرانی رهایی می یابد. قربانی این کارکرد و توان را د ارد تا خشونت عمومیت یافته را کنترل و به سوی یک هد ف ویژه هد ایت نماید. با این کار نیروی انباشته شد ه خشونت برای قربانی صرف می شود و به جای تخریب عمومی به سپر بال محد ود می گرد د. با تخیله نیروی خشونت آنهم به طور توافقی وضعیت از بحران خارج و به حالت عاد ی باز می گرد د. با این توضیحات مختصر د ر مورد نظریه تقلید ی حال می توان به سراغ موضوع اصلی مطالعه یعنی کاربرد آن د ر عرصه تحلیل نقاشی پرد اخت.

د ر اینجا نخست قصه سلیمان نقل و از د ید گاه ژیرار تحلیل می شود و سپس به سراغ مطالعه نقاشی های این صحنه یعنی قضاوت سلیمان با همین روش خواهد رفت. د استان قصه این قضاوت د ر عهد عتیق کتاب شاهان فصل سوم آیه شانزد هم تا بیست هشتم به شرح زیر آمد ه است. د و زن از فاحشه های شهر به نزد سلیمان می آیند و یکی می گوید: ما د و نفر د ر یک خانه زند گی می کنیم و من د ر خانه نزد وی زایمان کرد ه ام. سه روز بعد هم این زن زایمان کرد. ما د و نفر با هم زند گی می کنیم و هیچ غریبه ای د ر این مد ت با ما نبود. بچه این زن، مرد زیرا او د ر شب بر روی او افتاد ه و به خواب رفته بود.

او د ر میان شب برخاسته و بچه من را برد اشته و د ر بغل خود خواباند ه و بچه مرد ه خویش را نیز د ر بغل من قرار د اد ه است. من صبح که برخاستم تا به فرزند م شیر بد هم د ید م مرد ه است. وقتی با د قت به آن بچه نگریستم متوجه شد م که این فرزند ی نیست که به د نیا آورد م. زن د وم می گوید‌: برعکس این بچه من است که زند ه ماند ه و بچه تو مرد ه است. زن اول د ر پاسخ می گوید: برعکس این بچه من است که زند ه ماند ه و بچه تو مرد ه است. سلیمان این سخنان را می شوند و می گوید چه باید کرد. زیرا: یکی می گوید: این بچه من است که زند ه ماند ه و بچه تو مرد ه است.

د یگر هم می گوید: این بچه من است که زند ه ماند ه و بجه تو مرد ه است. و اضافه می کند برای من یک شمشیر بیاورید. و یک شمشیر برایش آورد ند. و شاه سلیمان د ستور د اد: این بچه را به د و قسمت نصف کنید. و نیمی را به این و نیمی را به آن بد هید. زنی که فرزند ش زند ه ماند ه بود متأثر و نگران می شود و بلند می گوید «: آه، خد ای من، بد هید به او این فرزند ی که زند ه است. نکشید ش!» ولی د یگری پاسخ می د هد «: نه از آن من و نه از آن تو خواهد بود. نصف اش کند». و سلیمان می گوید «: به نخستین زن بد هید! بچه را نکشید!

زیرا او ماد رش است». مرد م با د ید ن این صحنه خد ا را شکر کرد ند که «حکمت الهی د ر وجود پاد شاه» تجلی یافته است. د ر تفاسیر د وره قرون وسطا می گفتند که چهره مسیح د ر این روایت همان سلیمان است و د ر تالش بود ند تا میان این د و همسان پند اری کنند. اما ژیرار بر این باور است که چهره مسیح بیشتر با آن زنی مطابقت د ارد که ماد ر واقعی بچه است و خود را قربانی می کند تا فرزند ش بماند. به گفت وی د ر د نیای معاصر ما پر از این د و زن است زنی که قربانی می شود و زنی که قربانی می کند. اویی که از خود می گذرد و اویی که از د یگری می گذرد.

جهانی که این د و زن وجود د ارند بد ون اینکه سلیمانی باشد تا حقیقت را تمییز د هد. ژیرار می گوید که متن انجیل مرا مسحور خود ش کرد و به نظرم فراتر از اسطوره آمد. د ر قرون وسطی از آن تفاسیر جالبی د اشتند. روانشناسی جد ید نیز چنین گذشتی را مازوخیسمی قلمد اد می کند. اما باید پرسید آیا این ماد ری که نگذاشت فرزند ش کشته شود و آن را به رقیب خویش بخشید این مازوخیسم تلقی می گرد د. د ر این د استان ماد ر می گوید برای اینکه بچه زند ه بماند من آن را می بخشم. بنابراین قربانی کرد ن برای زند ه کرد ن است و نه برای کشتن.

یا مرد ن. این عبارتی است که ماد ر واقعی تکرار می کند «: برای اینکه بچه زند ه بماند». وی د ر مقایسه میان زن د روغگو و ماد ر واقعی می گوید که آن زن د روغگو قربانی را به سبک برخی از تمد ن های کهن انجام می د هد اما زن راستگو که ماد ر فرزند است قربانی کرد نش شبیه به مسیح است. زیرا اولی با کشتن بچه به قربانی کرد ن او می پرد ازد ولی د ومی با زند ه نگهد اشتن بچه و پای روی احساسات ماد ری گذاشتن، خود را قربانی می کند. به بیان صریح تر یکی د یگری را قربانی می کند و آن یکی خود را. از نظر ژیرار این د و سبک قربانی د ر شکل ها و صورت های گوناگون د ر طول تاریخ همچنان جاری بود ه است.

یکی بر پایه نفرت و د یگری بر پایه عشق بنا شد ه است. اگر خواسته باشیم کمی فروید ی سخن بگوییم یکی تاناتوسی و د یگر اروسی. هنگامی که عشق به د یگری وجود د اشته باشد این عشق موجب می شود تا عاشق خود را قربانی معشوق کند که د ر اینجا فرزند برای ماد ر بود. اما هنگامی که نفرت وجود د اشته باشد به مرگ و کشتن می انجامد. د ر اینجا زن د روغگو از اینکه فرزند خود ش مرد ه است و فرزند د یگری زند ه ماند ه نفرت و کینه پید ا کرد ه است و برایش کشته شد ن او چند ان رنج آور نیست. این همان شوکی است که یکباره برخی از د استان هایی که بارها شنید ه ایم و به نظر عاد ی می آید ما را د چار می کند.

این د استان نشان می د هد که چگونه قربانی صلح و زند گی می آورد. د ر اینجا د و فاحشه نماد د و ویژگی یعنی نفرت و عشق هستند 5. ژیرار د ر مصاحبه ای اضافه می کند که امروز وقتی بیشتر به این روایت فکر می کنم می بینم یک راز بزرگتری نیز وجود د ارد که توازی میان این د و نوع د ر یک روایت است. این توازی د ر واقع تاریخ انسان و تاریخ قربانی را مطرح می کند. این وضعیت بیش از یک حکایت ساد ه را نقل می کند. د ر حال بازگو کرد ن یک وضعیت بحرانی عمیق است. بنابراین حکایت قضاوت سلیمان بیش از اینکه به موضوع د و ماد ر و رفتارهای متفاوت آنها یعنی ماد ر د روغین و ماد ر راستین مربوط شود به خود موضوع طبیعت انسانی و قربانی کرد ن د ر بیان سرشت انسانی مرتبط می شود.

از نظر وی د استان های کتاب مقد س مانند د استان قربانی کرد ن ابراهیم به سوی تقلیل قربانی می رود د ر صورتی که د استان سلیمان به نفی قربانی می رود و د ر نهایت هیچ قربانی اتفاق نمی افتد. د ر واقع، قربانی حقیقی پذیرش قربانی برای نفی قربانی است. یعنی پذیرش اینست که خود قربانی شود تا د یگری قربانی نشود. و این موضوع به میزان بزرگی قربانی می توان از قربانی شد ن تعد اد بیشتری جلوگیری کرد. د ر این راستا می توان موضوع قربانی شد ن مسیح را نزد مسیحیان تفسیر کرد. نظریه تقلید ی د ر تفسیر این قصه می گوید که بچه زند ه ابژه مطلوب است و ماد ران هر یک بچه زند ه ای را به د نیا آورد ند و به همین د لیل رفاقت و هم زیستی آنها به مشکل مانند پیش اد امه می یابد.

اما با کشته شد ن یکی از بچه ها مسأله آغاز می شود. زیرا ابژه مطلوب محد ود می شود و چون حس ماد رانه مانند عشق حسی انحصارطلبانه است د و ماد ر وارد عرصه رقابت می شوند. هر د و اد عای ابژه مطلوب یعنی بچه زند ه را می کنند و ابژه نامطلوب یعنی بچه مرد ه را انکار می نمایند. رقابت به خشونت میان آن د و و د ر نهایت به وضعیت بحرانی می کشد. وضعیت بحرانی چنانچه پیشتر گفته شد وضعیتی است که طرفین از حل آن عاجر و د رماند ه می شوند. به سراغ سلیمان می روند و او توانست آنها را د ر معرض فد اکاری و قربانی قرار د هد تا بتواند ماد ر واقعی را د ریابد.

د ر نتیجه ماد ر واقعی با قربانی کرد ن خود د ر عین حالی که جان بچه را نجات می د هد به د لیل قربانی کرد ن خود واقعیت ماد رانه اش را نیز عیان می سازد. بد ین ترتیب بحران با قربانی د اد ن حل می گرد د. حکمت سلیمان نیز د ر این بود که قانون قربانی را به خوبی می د انست و از آن برای حل بحران بهره برد. نقاشی موضوع قضاوت سلیمان موضوعی است که نظر بسیاری از هنرمند ان را د ر رشته های گوناگون به سمت خود جلب کرد ه است. چنانچه می توان گفت صد ها بلکه هزاران اثر هنری از این روایت خلق شد ه است. چیزی د ر این قصه وجود د ارد که ناخود آگاه بسیاری از هنرمند ان را مجذوب خود کرد ه است.

این د استان هم روایتی جذاب د ارد و د ر آن به نوعی حکمت و زیرکی سلیمان را می رساند که خود جالب است. یعنی د ر آن نوعی اتفاق غیرمنتظره روایی می افتد که موجب کشش د استانی می شود. همچنین د ر آن کنش و صحنه هایی د ارد که برای به تصویر کشید ن بسیار جالب توجه است. بی د لیل نیست که این روایت د ر بیشتر هنرهای تجسمی مانند نقاشی، ویترای، فرسک، مجسمه، نقش برجسته، مصورسازی و غیره بارها بازتولید شد ه است. د ر این خصوص مناسب است یاد آوری شود که هنرمند ان گوناگونی از هنرمند ان حرفه ای د ر سطوح مختلف به خلق اثر د ست زد ه اند.

به جرأت می توان گفت که روایت قضاوت سلیمان بیش از هر هنر د یگری توسط نقاشان به تصویر کشید ه شد ه است. گویا نقاشی با این روایت ارتباط ویژگی ای برقرار کرد ه است و یا طبیعت این روایت با نقاشی بیش از د یگر هنرها پیوند می خورد. یکی د الیل آن بی شک د اشتن صحنه ای ویژه و لحظه ای تعیین کنند ه است که می تواند اوج د استان را حکایت کند. یعنی همان صحنه ای که مأمور سلیمان می خواهد بچه زند ه را با شمشیر به د و نیم تقسیم نماید. قرارگرفتن شمشیری پوالد ین د ر باالی تن ضعیف و نحیف بچه ای که اغلب به د ست میرغضب با خشونت تمام گرفته شد ه و د ر آسمان معلق ماند ه است صحنه ای د لخراش ایجاد می کند تا هیچ ماد ری طاقت د ید نش را ند اشته باشد و بینند ه را نیز به سختی متأثر می کند.

همین صحنه است که موجب می شود تا ماد ر واقعی با قربانی یا ایثارکرد ن از خواسته اش بگذرد. نکته د یگری که برای نقاشان جالب توجه است کوتاه بود ن د استان است که برای برخی از هنرها مانند نمایش شاید بسیار موجز باشد. اما برعکس برای هنری مانند نقاشی که می خواهد یک صحنه را به تصویر بکشد بسیار مناسب و متناسب تلقی می گرد د. اینکه تمام مفاهیم و مضامین الزم د ر یک د استان کوتاه حتی د ر یک صحنه می تواند بازگو شود شاید نیازی به یک نمایش طوالنی نباشد. البته از همین د استان نیز می توان یک د استان بلند خلق کرد اما لطف آن به فشرد گی و غیرمنتظره بود ن است که با د اشتن کوتاه هماهنگ تر است.

برای فضای نقاشی، تعد اد شخصیت ها، تعد اد کنشگران، لحظه به تصویر کشید ه شد ه، ژست های کنشگران اصلی، همچنین رنگ ها و سایه روشن، و نور و تاریکی د ر نقاشی ها می توانند به ما د ر شناخت پیام و مضامین آن یاری رسانند. البته کمی هم به هنرمند و شرایطی زمانی و گفتمانی حاکم د ر خلق اثر اشاره خواهد شد. برای نقاشان نیز د و نکته مهم است: حکمت سلیمانی و ایثار ماد رانه. همانطوریکه گفته شد نقاشان بزرگ د وره های گوناگون کوشید ه اند تا این روایت را به تصویر بکشند. گرچه د ر کل این نقاشی ها به هم بسیار شبیه است و از عناصر کم وبیش مشترکی شکل گرفته اند اما د ر عین حال تفاوت هایی د ارند که برخی از آنها از د ید گاه رویکرد ی که این مقاله برای بررسی آن د ر پیش گرفته است بسیار مهم تلقی می گرد ند.

د ر اینجا به تعد اد ی از این نقاشی ها بسند ه می شود و سعی شد ه است تا نمونه هایی انتخاب شود که بتوانند هر کد ام د سته ای از نقاشی ها را نمایند گی نمایند. اما پیش از بررسی نقاشی ها مناسب است یاد آوری گرد د که موضوع قضاوت سلیمان د ست مایه بسیاری از هنرمند ان از قرون وسطا تا به امروز و د ر رشته ها و حوزه های گوناگون هنری مانند مجسمه، نقش برجسته و کاشی بود ه است که د ر اینجا فقط به نقاشی و آنهم پس از رنسانس بسند ه می شود (تصویر.)2-1 خوانش شمایل ماد ر واقعی با توجه به هد ف این نوشتار نیازی نیست تا به همه موارد و زوایای نقاش های قضاوت سلیمان پرد اخته شود که خود نیاز به بحث مفصلی د ارد.

به همین د لیل د ر نقاشی هایی که مورد مطالعه قرار می گیرد تأکید اصلی بر مهم ترین کنشگر د استان یعنی ماد ر واقعی است. از این جهت د ر نظریه تقلید ی کنشگر اصلی محسوب می گرد د که او و فقط او کنشگر قربانی است. یعنی اینکه د ر میان کنشگران گوناگون مانند ماد ر د روغین که کنش وی قربانی کرد ن د یگری است و یا کنش سلیمان که قضاوت کرد ن می باشد و یا میرغضب که می خواهد بچه را به د و نیم تقسیم کند یا بزرگانی که اند یشمند انه به نظاره پرد اخته اند، ماد ر واقعی هم کنش ممانعت از کشتن را د ارد و هم کنش قربانی کرد ن خود برای حل بحران.

بر همین اساس یعنی نحوه کنش ماد ر واقعی می توان نقاشی ها را به د و د سته کلی تقسیم کرد: آنهایی که ماد ر واقعی فقط به کنش ممانعت می پرد ازد و د وم آنهایی که ماد ر واقعی همزمان هم کنش ممانعت مباد رت می کند و هم کنش بخشش یا قربانی. البته چنانچه مالحظه خواهد شد همیشه این د و د سته با این روشنی از هم تمییز د اد ه نمی شود. د سته نخست: ممانعت از کشتن د ر این د سته از نقاشی ها حرکت ماد ر بیش از هر چیز معطوف به ممانعت از کشته شد ن فرزند است. این حرکت امری عاد ی است که مسأله را نیز حل نمی کند. زیرا فرمانی است که از سوی شاه صاد ر شد ه و تا اتفاق جد ید ی نیافتد این فرمان به قوت خود جاری است.

اما ماد ر واقعی بی اختیار و به طور غریزی به هر قیمتی که شد ه است می کوشد تا جلوی اجرای حکم را بگیرد. همین حرکت نیز می تواند متمایز کنند ه ماد ر واقعی از ماد ر د روغین باشد. د ر اینجا به تعد اد اند کی از این نقاشی ها پرد اخته می شود. تعد اد قابل توجهی از نقاشی ها نیز بیانگر اینست که ماد ر واقعی د ستان خود را مقابل شمشیر قرار د اد ه است یا به نوعی د ست جالد را گرفته است. یکی از این نقاشی ها به ویکار ژان -باپتیست ()1762-1834باز می گرد د. این نقاشی یکی از نمونه های خوب برای بیان کنش ممانعت است. زیرا همانطوریکه مشاهد ه می شود ماد ر واقعی هر د و د ست خود ش را سپربال برای کود کش کرد ه است.

با د ست راست از زد ن ضربه می خواهد جلوگیری کند و با د ست چپ هم د وباره مراقب است تا اگر ضربه شمشیر پایین آمد نخست به د ست وی اصابت کند (تصویر.)3د ر اینجا برخالف بسیار از موارد د یگر د و د ست ماد ر د روغین نیز فعال است زیرا با هر د و د ست به سلیمان اشاره می کند و گویا می گوید: «حکم ات را اجرا کن!» شبیه به این نقاش های متعد د ی را می توان یافت. نمونه اثر گوستا د وره نیز جالب توجه است. زیرا ماد ر با د ستان زنانه خود شمشیر برهنه را گرفته است و بیم آن می رود که د ستانش برید ه شود و خود را قربانی فرزند ش کند.

گوستاو د وره کوشید ه است تا با سایه روشن کنش اصلی و کنشگر اصلی را بیشتر برجسته کند. چنانچه مالحظه می شود وی ماد ر واقعی را با نور مورد توجه بیشتر قرار د اد ه است تا بیش از همه نظر مخاطب را جلب نماید (تصویر.)4 د ر این تصویر ماد ر د روغین بی حرکت ایستاد ه است و بیش از اینکه د رخواست کشتن کود ک را بکند حالت ند امت به خود گرفته که با متن صریح آیات همخوانی ند ارد و ویرایش نقاش است. سلیمان نیز با برخاستن و فرمان د اد ن همچنین بلند کرد ن یکی از د ستانش به معنای توقف کنشگر فعالی به خود گرفته است چنانچه سر و نگاه میرغضب تصویر.۱یکی از مصورسازی های قرون وسطا تصویر.۲قصر د وژها د ر ونیز تصویر.۳موزه لیل د ر فرانسه؛ ژان باپتیست تصویر.۴موزه ارسی؛ د وره نیز به سوی اوست.

طرز به د ست گرفتن بچه نیز با اغلب د یگر نقاشی ها متفاوت است و شد ت و خشونت آنها را ند ارد. همانطوریکه گفته شد برخی از نقاشی ها مانند نقاشی نیکوالپوسن)1594-1665(6محکمه د ر فضایی کم وبیش د اخلی برگزار می شود. د ر این نقاشی جبروت و شکوه سلیمان به نمایش گذاشته است. د ر اینجا ماد ر واقعی روبه روی سلیمان روی زانو افتا د ه و با د ستان گشاد ه می خواهد بچه را نکشد. زن د روغگو نیز بچه مرد ه که د ر واقع بچه خود ش است را د ر یک د ست گرفته و با د ست د یگر بچه زند ه را نشانه رفته است(تصویر.)5تصویر پوسن بسیار مورد توجه منتقد ان قرار گرفته است اما به نظر ما از نمونه های بسیار خوب د ر بیان تصویری و انتقال پیام روایی قلمد اد می گرد د.

د ستان ماد ر واقعی فقط برای استمد اد طلبید ن از سلیمان فعال شد ه است. د ر صورتیکه میرغضب بچه را به شکل بسیار خشونت باری د ر د ست گرفته و قصد د و نیم کرد ن آن را د ارد. بد ن نیمه عریان میرغضب نشان از آماد گی وی و خشونت وی برای اجرای حکم را د ارد. د ر این نقاشی وجود یک کود ک سوم که ماد رش چسبید ه و از صحنه وحشت کرد ه است نیز د ر میان نقاشی های د یگر تقریبا یک استثناست. د سته د وم: هم ممانعت و هم قربانی د سته د وم آنهایی هستند که با نظریه تقلید همخوانی بیشتری د ارند زیرا عالوه بر ایثار جانی یعنی ممانعت از کشتن فرزند ایثار روحی هم می کنند.

شاید این برای یک ماد ر بسیار سخت تر باشد که د ر پیش چشمانش مجبور شود فرزند خود را به یک فرد د یگر آنهم فرد ی د روغگو بد هد. این نوع ایثار د رد ناک تر از ایثار جانی محسوب می شود. د ر نقاشی رافائل حرکت ماد ر واقعی حرکتی فعاالنه است. د ر اغلب نقاشی ها مانند نقاشی رافائل ماد ر واقعی با د و د ستش فعال است. او با یک د ست جلوی کشتن شد ن فرزند ش را می گیرد و با د ست د یگر زن د وم را نشان می د هد و اشاره به این د ارد که بد هید به او. د قیقا همین حرکت د ست هاست که مانند کالم به بیان خواسته های وی می پرد ازد.

د ر واقع، د ست د وم د ست ایثار و قربانی کرد ن خود است. زیرا با این د ست می خواهد از خود گذشتگی و ایثارش را به منظور حفظ جان فرزند ش بیان کند (تصویر.)6سبک بیانی رافائل به خود او محد ود نمی شود و عد ه زیاد ی از نقاشان یا به تقلید از وی و یا به توازی و توارد با وی همین نوع بیان را به کار گرفته اند. یعنی اینکه د و د ست د و نوع د رخواست با به تصویر می کشد. د ر این د سته از نقاشی ها که ماد ر واقعی از د و د ست برای د و منظور متفاوت استفاد ه کرد ه است نقاشی هم روایتد ار شد ه است. زیرا د و حرکت زن این تد اعی را بوجود می آورد که د ر حال گفتن د و پیام و د و جمله است:

نخست «نکشید»، د وم «بچه را به او بد هید». نگاه این ماد ر نیز به سوی سلیمان است و د ر د و د ست و نگاه خود سه بازیگر اصلی صحنه را مورد خطاب قرار می د هد: سلیمان، ماد ر د روغین و میرغضب. برای نمونه می توان از این د سته به گاسپار د و کریه()1584-1669و ژولیوس شنور فن کارسفلد)1794-1872(7اشاره نمود (تصویر.)8-7 با توجه به اینکه د اد گاه هم کالمی و حرکتی است، بنابراین به طور یقین این د و پیام کالمی نمی تواند د ر یک لحظه انجام شد ه باشد و الزمست یکی نخست به زبان بیاید و د ومی پس از آن. این ویژگی زبان است که به صورت ترتیب و زنجیره ای صورت می پذیرد.

به همین د لیل ماد ر د و ژست و حرکت را به همراه د و جمله بسیار کوتاه اما تصویر.۵واتیکان؛ رافایل تصویر.6موزه لوور تصویر.۷موزه هنرهای زیبای گان بلژیک؛ کریه Gaspar De Crayer تصویر.۸فن کارسفلد؛ موزه برلن کم و بیش مستقل بیان کرد ه است: نکشید! بد هید به این زن! اما نقاش از این امتیاز نقاشی بهره برد ه است تا بتواند د و کنش د رزمانی را د ر نقاشی به یک کنش همزمانی تبد یل نماید. یعنی د و پیام کالمی را د ر یک پیام تصویری تجمیع کند. نخست: نکشید یا این بچه را نکشید. د وم به او بد هید و یا من از او گذشتم بد هید به این زن.

جمله د وم حتی می تواند بلند تر باشد. به عبارت د یگر این جمله نخست است که باید به اند ازه شمشیرزد ن تند و تیز و کوتاه باشد د ر غیراین صورت د یر خواهد شد. اما به محض اینکه از کشته شد ن فرزند ش مطمئن شد ناامید انه می تواند جمله ای برای د اد نش به زن د وم بیان نماید. د ر واقع این د ست راست یا د وم است که د ست قربانی و ایثار کرد ن محسوب می گرد د. یک د ست کنش حماسی د ارد و د ست د یگر کنش تراژیک. هر د ستی یک پیام و یک گونه را به تصویر می کشد. نتیجه گیری نظریه میل تقلید ی رنه ژیرار قابلیت خوبی برای مطالعه بسیاری از روایت های اسطوره ای، مذهبی و اد بی د ارد و خود ش موارد متعد د ی را با این نظریه و نگرش مورد تحلیل قرار د اد ه است.

یکی از روایت هایی که هم نظر بسیاری از مفسران و منتقد ان و هم توجه هنرمند ان و نقاشان را جلب نمود ه است قضاوت سلیمان است. این روایت نیز توسط ژیرار بررسی کوتاهی شد ه است. د ر مقاله حاضر کوشش شد هم نگاهی مختصر به نظریه اند اخته شود و هم روایت مورد بررسی قرار گیرد و هم به خصوص نقاشی های این روایت تحلیل گرد د. تحلیل این نقاشی ها از منظر این نظریه را می توان از تازه های مقاله محسوب نمود. د ر این قصه بچه زند ه شخص مطلوب تلقی می گرد د و ماد ر د روغین به واسطه توجه و د ارای ماد ر راستین نسبت به بچه زند ه میل پید ا می کند.

د ر این صورت د و میل انحصاری نسبت به یک شخص مطلوب موجب رقابت میان این د و که پیشتر با هم زند گی آرامی د اشتند آغاز می شود و به مرور شد ت می گیرد. میان این د و خشونت گسترش می یابد و به مرحله بحرانی می رسد. چنانچه گفته شد وضعیت بحرانی یعنی وضعیتی طرفین قاد ر به حل مسأله نمی باشند. د ر چنین شرایطی است که مجبور می شوند به نزد حضرت سلیمان می روند. سلیمان وقتی که وضعیت را چنین می بیند د ست به تد بیری ویژه می زند. د ر اینجاست که ماد ر واقعی با ایثار و قربانی کرد ن خواسته خود از صد مه زد ن به فرزند ش جلوگیری می کند.

همین قربانی کرد ن است که همه چیز را مشخص می کند. سلیمان به واسطه ایثار و فد اکاری ماد ر واقعی بد ون اینکه قربانی انسانی بد هد مسأله را حل می کند. د ر میان نقاشان این نقاشان د سته د وم بود ند که مضمون اصلی این د استان را یعنی قربانی کرد ن را به خوبی متوجه شد ه اند و کوشید ه اند تا آن را به تصویر بکشند. همانطوریکه مالحظه شد این فهم مربوط به زمان نمی شود زیرا برخی از آنها مانند رافائل از نخستین هنرمند انی هستند که موضوع قربانی برایشان موضوعی اصلی محسوب می گرد ید. د ستی که ما آن را د ست ایثار و قربانی نام نهاد یم د ستی است که همه نقاشان به آن توجه ند اشته اند.

د ر مقابل یا کنش ممانعت و یا جبروت سلیمان مضمون اصلی آنها قلمد اد می شود. پی نوشت ها 1. Rene Girard 2. Desir imitative 3. Desir d’acquisition 4. Memesis d’appropriation.5د ر این خصوص باید توضیح د اد که د ر زبان های التین واژه هم معنای ایثار و فد اکاری می د هد و هم معنای قربانی. به همین د لیل قربانی شد ن یعنی مانند این ماد ر از خود گذشتن و ایثارکرد ن. گرچه معنای کشته شد ن و کشتن نیز می د هد. 6. Nicolas Poussin 7. Julius Schnorr von Carolsfeld منابع التین Alain Jauvion. (1998) Mimesis et violence chez René Girard.

La revue d’Hermes. 1998/1 n22 Pages 47 à 52. Claudio Tarditi. (2004). Manque d’être, désire et liberté: pour une comparaison entre Jean-Paul Sartre et René Girard. Le Philosophoire. http//www. crain. info/revue-le-philosoire-2004-2page-238. htm Marie-Christine Villanueva. (1995). Des ménades et de la violence dans la céramique attique. In La violence dans les mondes grec et romain. Edition de la Sorbonne. René Girard. (1972). La violence et le sacré. Editions de Bernard de Grasset. René Girard. (1978).

Des choses cachées depuis la fondation du monde. Recherche avec J. -M. Oughourlian et Guy Lefort. Grasset. Wolfgang Palaver. (2013). Rene Girard’s mimetic theory. Editor William A. Johnsen. Rahpooye Honar/ Visual Arts Abstract Girard’s Reading of Solomon’s Judgment and His Paintings Emphasizing the Role of the Sacrifice Bahman Namvar Motlagh*1, Leila Isavand Associate Professor Member Of Shhid Beheshti Univercity Graduated in Political Science from Islamic Azad University, Central Tehran Branch (Received:

2 Mar 2020, Accepted: 20 Apr 2020) Relation narratives of transposition from the speech is rard’s theory, the only way to prevent complete destruction one of the current issues in the field of art criticism and of all need a sacrifice. The sacrifice of society transforms painting. some of the iconoclastic cultures translate speech “all against all” into the society of “all against one” and to image more than other cultures. For this reason Chris- leaves the crisis by sacrificing. Girard himself refers to the tian artists have long history and considerable diversity in interpretation of the narrative, but has never criticized the this field.

Solomon‘s judgment is one of the short narrative paintings of this narrative with his theory. The subject of but very attractive that many prominent artists specially Solomon’s judging painted by prominent artists such as painters have paid attention to it and have devoted some of Vicar Jean-Baptiste, Paul Gustave Doré, Nicolas Poussin, the most beautiful Christian painting works. These narra- Raffaello Sanzio, Julius Schnorr von Carolsfeld, Gaspar de tive has speech sufficiency for illustration and painting.

In Crayer. other words in addition to the advice in such narratives it is Keywords also very convenient especially for painting. The article Victim, Painting, Rene Girard, Suleiman’s Judgment, intends to peruse some of the most prominent paintings of Imitation Mill Theory. Solomon judgment with the theory of «imitation desire» of René Girard, the contemporary anthropologist and philosopher. This theory propound imitation of desire and how formation of violence and in solving the role sacrifice. «Imitation desire» is one of the reference theories for many analyzes of narratives and religious mythical and social-political competition.

According to this theory the desire is not internal matter or completely internal but is formed following one the desire. Therefore, the desire of one person or group is imitated by the desire of another or others. This desire, which first begins as an imitation of a pattern, over time leads to the imitation and the pattern relationship becoming a competitive relationship between the two to obtain the desired object. According to this theory, desire is not internal or completely internal, but is formed following another desire.

When competition intensifies, it becomes violence and the crisis begins. Because crisis means an unsolveable situation. According to GiCorresponding Author: Tel: (+98-21) 66403283; E-mail: bnmotlagh@yahoo. fr